भारताच्या प्रगतीसाठी देशातील तरुणांना कौशल्यसंपन्न बनवणे अत्यंत महत्त्वाचे आहे. आजच्या युगात रोजगार आणि उद्योजकतेच्या संधी वेगाने बदलत आहेत. या बदलत्या गरजांसाठी युवकांना आधुनिक तंत्रज्ञान, प्रशिक्षण, आणि प्रगत कौशल्यांची आवश्यकता आहे.

या पार्श्वभूमीवर केंद्र सरकारने 2021-22 मध्ये सुरू केलेली PM-DAKSH (Pradhan Mantri Dakshta Aur Kushalta Sampann Hitgrahi) Yojana ही सामाजिकदृष्ट्या दुर्बल गटांना कौशल्य प्रशिक्षण देण्यासाठीची अत्यंत महत्त्वाची योजना आहे.

ही योजना पुढील घटकांसाठी विशेषत्वाने लाभदायक आहे:

• अनुसूचित जाती (SC)

• अन्य मागासवर्गीय (OBC)

• आर्थिकदृष्ट्या दुर्बल घटक (EWS)

• सफाई कर्मचारी व त्यांचे कुटुंब (Safai Karamchari)

या ब्लॉगमध्ये आपण PM-DAKSH ची पात्रता, उद्दिष्टे, प्रशिक्षण प्रकार, अर्ज प्रक्रिया, प्रशिक्षण संस्था, लाभ, प्लेसमेंट आणि रोजगार याबद्दल सविस्तर माहिती जाणून घेऊ.

PM-DAKSH योजना म्हणजे काय?

PM-DAKSH ही भारत सरकारच्या सामाजिक न्याय आणि अधिकारिता मंत्रालयाची (Ministry of Social Justice & Empowerment) प्रमुख कौशल्य विकास योजना आहे.

या योजनेद्वारे युवकांना मोफत प्रशिक्षण, उद्योजकता विकास, तांत्रिक कौशल्ये, आणि रोजगार संधी मिळवून देणे हा मुख्य उद्देश आहे.

PM DAKSH योजनेची उद्दिष्टे

1. वंचित घटकांना आधुनिक कौशल्य प्रशिक्षण देणे

2. रोजगारक्षमता वाढवणे

3. उद्योजकता प्रोत्साहित करणे

4. तंत्रज्ञानाधारित कौशल्ये विकसित करणे

5. आर्थिक स्वावलंबन वाढवणे

6. उद्योग क्षेत्रातील मागणी पूर्ण करण्यासाठी संसाधनसंपन्न मनुष्यबळ तयार करणे

PM-DAKSH कोणासाठी आहे? (Eligibility)

पात्र लाभार्थी:

• अनुसूचित जाती (SC)

• इतर मागासवर्गीय (OBC)

• आर्थिकदृष्ट्या दुर्बल (EWS)

• सफाई कर्मचारी व त्यांचे कुटुंब

• वय: 18 ते 45 वर्षे

उत्पन्न मर्यादा:

• OBC: वार्षिक उत्पन्न ₹3 लाखांपेक्षा कमी

• EWS: वार्षिक उत्पन्न ₹1 लाखांपेक्षा कमी

• SC आणि सफाई कर्मचारी: उत्पन्न मर्यादा नाही

योजनेचे मुख्य लाभ (Benefits of PM-DAKSH)

1. मोफत कौशल्य प्रशिक्षण

• कोणतेही शुल्क नाही

• प्रशिक्षण सामग्री मोफत

• प्रशिक्षणादरम्यान स्टायपेंड (काही कोर्समध्ये)

2. राष्ट्रीय मान्यतेचे प्रमाणपत्र

प्रशिक्षण पूर्ण झाल्यावर NSDC/Skill Council चे प्रमाणपत्र दिले जाते.

3. रोजगार व प्लेसमेंट सहाय्य

• Training Provider कंपन्या प्लेसमेंट देतात

• करिअर मार्गदर्शन

• इंटरव्ह्यू तयारी

4. उद्योजकता विकास

• व्यवसाय सुरू करण्यासाठी मार्गदर्शन

• वित्तीय सल्ला

• सरकारी योजनांशी जोडणी

5. तांत्रिक व आधुनिक कौशल्ये

उदा.:

• डिजिटल मार्केटिंग

• ई-कॉमर्स

• कॅफे व्यवस्थापन

• मशीन ऑपरेटर

• सायबर सिक्युरिटी

• हॉटेल मॅनेजमेंट

PM-DAKSH अंतर्गत प्रशिक्षणाचे प्रकार

योजनेअंतर्गत चार मुख्य प्रकारचे प्रशिक्षण दिले जाते:

1. Up-Skilling / Re-Skilling

ज्यांना आधी काही कौशल्ये आहेत त्यांना अधिक प्रगत प्रशिक्षण देणे.

उदा.:

• कारागीर

• सुतार

• वेल्डर

• इलेक्ट्रिशियन

2. Short-Term Training (STT)

300–600 तासांचे प्रशिक्षण, ज्यात तांत्रिक, औद्योगिक आणि सेवा संबंधित कोर्स असतात.

उदा.:

• रिटेल सेल्स

• फिटनेस ट्रेनर

• कम्प्युटर ऑपरेटर

• ब्यूटीशियन

• हॉस्पिटॅलिटी

3. Entrepreneurship Development Programmes (EDP)

व्यवसाय सुरू करण्यासाठी लागणाऱ्या कौशल्यांचे प्रशिक्षण.

उदा.:

• व्यवसाय योजना तयार करणे

• मार्केटिंग

• आर्थिक नियोजन

• ग्राहक व्यवस्थापन

4. Long-Term Training (LTT)

ITI, Polytechnic सारखे दीर्घकालीन व्यावसायिक कोर्सेस.

PM-DAKSH अंतर्गत उपलब्ध कोर्सेस

काही प्रमुख कोर्स:

• Computer Data Entry

• Digital Marketing

• Beauty & Wellness

• Retail Sales Officer

• AC/Fridge Technician

• Mobile Repair Technician

• Hospitality & Tourism

• Tailoring & Fashion Designing

• Driving Training

• Welding

• Plumbing

• Electrical Technician

• Food Processing

• Handmade Crafts

• Mushroom Farming

• Dairy Farming

PM-DAKSH पोर्टल व मोबाईल अ‍ॅप

👉 https://pmdaksh.dosje.gov.in

मोबाईल अ‍ॅपद्वारे:

• कोर्स शोधणे

• जवळचे प्रशिक्षण केंद्र शोधणे

• ऑनलाइन नोंदणी

• प्रमाणपत्र डाउनलोड

PM-DAKSH कसे अर्ज करावे? (Application Process)

ऑनलाइन अर्ज प्रक्रिया

Step 1:

👉 PM-DAKSH पोर्टल उघडा – https://pmdaksh.dosje.gov.in

Step 2:

“Trainee Registration” क्लिक करा

Step 3:

अर्जदाराची माहिती भरा:

• नाव

• आधार

• मोबाइल नंबर

• जात व उत्पन्न तपशील

• वय

Step 4:

कोर्स आणि प्रशिक्षण केंद्र निवडा

Step 5:

कागदपत्रे अपलोड करा

Step 6:

अर्ज सबमिट करा

निर्धारित तारखेपासून प्रशिक्षण सुरू होते.

ऑफलाइन अर्ज प्रक्रिया

• जवळच्या प्रशिक्षण केंद्रात भेट द्या

• PM-DAKSH फॉर्म भरा

• कागदपत्रे द्या

• पडताळणी करून प्रवेश मिळतो

कागदपत्रे (Documents Required)

• आधार कार्ड

• जात प्रमाणपत्र (SC/OBC/EWS साठी)

• उत्पन्न प्रमाणपत्र

• बँक खाते

• फोटो

• मोबाईल नंबर

PM-DAKSH योजनेचा प्रभाव (Impact)

1. कौशल्यसंपन्न तरुणांची संख्या वाढली

2. प्लेसमेंट रेट 60–70% पेक्षा जास्त

3. महिलांच्या सहभागात मोठी वाढ

4. ग्रामीण भागातील युवकांना नवीन संधी

5. बेरोजगारी कमी

6. Self-Employment मध्ये वाढ

7. उद्योग क्षेत्राला प्रशिक्षित मनुष्यबळ

PM-DAKSH – वारंवार विचारले जाणारे प्रश्न (FAQ)

1️⃣ प्रशिक्षण खरंच मोफत आहे का?

होय — पूर्णपणे मोफत.

2️⃣ स्टायपेंड मिळते का?

काही कोर्समध्ये मिळते.

3️⃣ किमान शैक्षणिक पात्रता?

बहुतेक कोर्सेससाठी 8वी पास.

4️⃣ प्रमाणपत्र मान्य आहे का?

होय — NSDC/Sector Skill Council प्रमाणपत्र.

5️⃣ रोजगार हमी आहे का?

प्लेसमेंट सहाय्य दिले जाते.

PM-DAKSH Yojana ही भारतातील वंचित व आर्थिक दुर्बल घटकांसाठी कौशल्य विकासाचा अत्यंत महत्त्वाचा उपक्रम आहे. प्रशिक्षण, प्रमाणपत्र, प्लेसमेंट आणि उद्योजकता विकास या सर्व सुविधा मोफत मिळत असल्यामुळे लाखो युवक आत्मनिर्भर होत आहेत.

ही योजना भारताच्या “Skill India Mission” ला बळकटी देत युवकांना रोजगारक्षम, आर्थिकदृष्ट्या सक्षम आणि उद्योगक्षम बनवते.

उद्योजकता, रोजगार आणि कौशल्य – या तिन्हींची जोड म्हणजे PM-DAKSH!

 Skill Loan Scheme: कौशल्य शिका, स्वतःच्या पायावर उभे राहा – आर्थिक अडचण नाही, संधी तुमच्यासोबत!

प्रधानमंत्री मुद्रा योजना (PMMY): लघु व सूक्ष्म उद्योजकांसाठी आर्थिक स्वावलंबनाची संपूर्ण माहिती

महात्मा ज्योतिबा फुले जन आरोग्य योजना (MJPJAY): महाराष्ट्रातील सर्वांसाठी आरोग्याचा आधारस्तंभ