Rashtriya Shikau Umedwari Yojana 2026
|

राष्ट्रीय शिकाऊ उमेदवारी प्रोत्साहन योजना (NAPS-2): पात्रता, विद्यावेतन, फायदे आणि ऑनलाइन अर्ज प्रक्रिया 2026

Rashtriya Shikau Umedwari Yojana 2026 – भारतामध्ये शिक्षण पूर्ण केल्यानंतर चांगली नोकरी मिळवणे हे अनेक तरुणांसमोरील मोठे आव्हान आहे. पदवी, डिप्लोमा किंवा ITI पूर्ण केलेले असतानाही प्रत्यक्ष कामाचा अनुभव नसल्यामुळे अनेक उमेदवारांना नोकरीच्या संधी मिळवताना अडचणी येतात. दुसरीकडे, उद्योग आणि कंपन्यांनाही त्यांच्या गरजेनुसार प्रशिक्षित मनुष्यबळाची आवश्यकता असते. हीच अडचण दूर करण्यासाठी केंद्र सरकारने राष्ट्रीय शिकाऊ उमेदवारी प्रोत्साहन योजना (National Apprenticeship Promotion Scheme – NAPS) सुरू केली आहे.

या योजनेच्या माध्यमातून तरुणांना विविध उद्योग, कंपन्या आणि आस्थापनांमध्ये प्रत्यक्ष काम करून शिकण्याची संधी मिळते. प्रशिक्षणाच्या कालावधीत त्यांना विद्यावेतन (Stipend) देखील मिळते. त्यामुळे केवळ पुस्तकी ज्ञानावर अवलंबून न राहता कामाचा अनुभव, तांत्रिक कौशल्ये आणि व्यावसायिक शिस्त विकसित करता येते.

2026 मध्ये ही योजना NAPS-2 या दुसऱ्या टप्प्यांतर्गत राबवली जात आहे. या टप्प्यात पात्र शिकाऊ उमेदवारांना केंद्र सरकारकडून त्यांच्या विद्यावेतनाच्या 25 टक्क्यांपर्यंत आर्थिक मदत दिली जाते. ही मदत कमाल ₹1,500 प्रतिमहिना असून ती थेट लाभार्थ्याच्या बँक खात्यात DBT पद्धतीने जमा केली जाते.

या लेखात आपण राष्ट्रीय शिकाऊ उमेदवारी प्रोत्साहन योजना म्हणजे काय, NAPS-2 अंतर्गत कोणाला अर्ज करता येतो, किती विद्यावेतन मिळते, कोणती कागदपत्रे आवश्यक आहेत, ऑनलाइन नोंदणी कशी करायची आणि प्रशिक्षण पूर्ण केल्यानंतर कोणत्या संधी उपलब्ध होऊ शकतात, याची सविस्तर माहिती जाणून घेणार आहोत.

राष्ट्रीय शिकाऊ उमेदवारी प्रोत्साहन योजना म्हणजे काय? (Rashtriya Shikau Umedwari Yojana 2026)

राष्ट्रीय शिकाऊ उमेदवारी प्रोत्साहन योजना ही केंद्र सरकारच्या कौशल्य विकास आणि उद्योजकता मंत्रालयाची (Ministry of Skill Development and Entrepreneurship – MSDE) महत्त्वाची कौशल्य विकास योजना आहे.

या योजनेचे मुख्य उद्दिष्ट म्हणजे देशातील तरुणांना उद्योगांमध्ये प्रत्यक्ष कामाचा अनुभव मिळवून देणे आणि त्यांची रोजगारक्षमता वाढवणे.

या योजनेची सुरुवात ऑगस्ट 2016 मध्ये करण्यात आली. त्यानंतर आर्थिक वर्ष 2022-23 पासून योजनेची दुसरी आवृत्ती म्हणजेच NAPS-2 राबवली जात आहे. NAPS-2 ची सुधारित अंमलबजावणी 23 ऑगस्ट 2023 पासून करण्यात आली.

सोप्या भाषेत सांगायचे झाल्यास, एखाद्या तरुणाने ITI, डिप्लोमा किंवा पदवीचे शिक्षण पूर्ण केले असेल, तर तो या योजनेअंतर्गत एखाद्या पात्र कंपनीमध्ये शिकाऊ उमेदवार म्हणून प्रशिक्षण घेऊ शकतो.

उदाहरणार्थ:

  • इलेक्ट्रिकल क्षेत्रातील उमेदवाराला इलेक्ट्रिकल कंपनीमध्ये प्रशिक्षण घेता येते.
  • मेकॅनिकल विद्यार्थ्याला उत्पादन किंवा ऑटोमोबाईल उद्योगात काम शिकता येते.
  • संगणक क्षेत्रातील उमेदवाराला IT कंपनीमध्ये संबंधित कामाचा अनुभव घेता येतो.
  • बारावी उत्तीर्ण उमेदवाराला पात्र व्यवसायांमध्ये शिकाऊ उमेदवारीची संधी मिळू शकते.
  • रिटेल क्षेत्रात करिअर करू इच्छिणाऱ्या तरुणाला दुकान व्यवस्थापन, ग्राहक सेवा आणि विक्री व्यवस्थापन शिकता येते.

या प्रशिक्षणादरम्यान उमेदवाराला कंपनीच्या प्रत्यक्ष कामकाजाची माहिती मिळते. त्याला वरिष्ठ कर्मचाऱ्यांच्या मार्गदर्शनाखाली काम शिकण्याची संधी मिळते आणि करारानुसार विद्यावेतन दिले जाते.

लक्षात ठेवा: NAPS-2 ही थेट कायमस्वरूपी नोकरी देणारी योजना नाही. ही प्रत्यक्ष कामाच्या अनुभवावर आधारित प्रशिक्षण योजना आहे. प्रशिक्षणानंतर कायमस्वरूपी नोकरी मिळेलच, अशी हमी नसते.

राष्ट्रीय शिकाऊ उमेदवारी प्रोत्साहन योजनेची प्रमुख उद्दिष्टे

या योजनेची अंमलबजावणी केवळ आर्थिक मदत देण्यापुरती मर्यादित नाही. देशातील कौशल्य विकास आणि रोजगारनिर्मिती यांना चालना देणे हा या योजनेचा व्यापक उद्देश आहे.

योजनेची प्रमुख उद्दिष्टे पुढीलप्रमाणे आहेत.

1. तरुणांना प्रत्यक्ष कामाचा अनुभव देणे

अनेक तरुणांकडे शैक्षणिक पात्रता असते; परंतु त्यांना प्रत्यक्ष कामाचा अनुभव नसतो. अशा उमेदवारांना उद्योगांमध्ये प्रशिक्षण देऊन त्यांना कामासाठी तयार करणे हा योजनेचा मुख्य उद्देश आहे.

2. रोजगारक्षम कौशल्यांचा विकास करणे

प्रत्येक उद्योगाला वेगवेगळ्या कौशल्यांची आवश्यकता असते. उदाहरणार्थ, उत्पादन क्षेत्रात मशीन हाताळणे, IT क्षेत्रात संगणकीय कौशल्ये, तर रिटेल क्षेत्रात ग्राहक सेवा महत्त्वाची असते.

शिकाऊ उमेदवारीमुळे तरुणांना त्यांच्या निवडलेल्या क्षेत्रातील आवश्यक कौशल्ये शिकता येतात.

3. कंपन्यांना प्रशिक्षित मनुष्यबळ उपलब्ध करून देणे

कंपन्यांना त्यांच्या गरजेनुसार शिकाऊ उमेदवार निवडता येतात. प्रशिक्षणादरम्यान कंपनीला उमेदवाराची कार्यक्षमता आणि काम करण्याची पद्धत समजते.

4. लघु आणि मध्यम उद्योगांना प्रोत्साहन देणे

सूक्ष्म, लघु आणि मध्यम उद्योगांना (MSME) प्रशिक्षित कर्मचारी तयार करण्यासाठी प्रोत्साहन देणे हा NAPS-2 चा महत्त्वाचा भाग आहे.

5. शिक्षण आणि उद्योग यांच्यातील अंतर कमी करणे

शैक्षणिक अभ्यासक्रम आणि प्रत्यक्ष उद्योगातील काम यामध्ये अनेकदा फरक असतो. शिकाऊ उमेदवारीमुळे विद्यार्थ्यांना शिकलेल्या गोष्टींचा प्रत्यक्ष वापर करण्याची संधी मिळते.

6. स्वयंरोजगार आणि उद्योजकतेसाठी कौशल्ये विकसित करणे

तांत्रिक आणि व्यावसायिक कामाचा अनुभव मिळाल्यानंतर काही उमेदवार स्वतःचा व्यवसाय सुरू करण्याचा विचार करू शकतात. या दृष्टीनेही प्रशिक्षण उपयुक्त ठरू शकते.

NAPS आणि NAPS-2 यामधील फरक काय आहे?

राष्ट्रीय शिकाऊ उमेदवारी प्रोत्साहन योजना 2016 मध्ये सुरू झाली. त्यानंतर योजनेत बदल करून दुसऱ्या टप्प्याची अंमलबजावणी करण्यात आली.

NAPS आणि NAPS-2 यामधील महत्त्वाचे फरक समजून घेणे आवश्यक आहे.

मुद्दाNAPSNAPS-2
सुरुवातऑगस्ट 20162022-23 पासून दुसरा टप्पा
मुख्य उद्देशशिकाऊ उमेदवारी वाढवणेप्रत्यक्ष प्रशिक्षण आणि विद्यावेतन सहाय्य
सरकारी आर्थिक मदतपात्रतेनुसार अनुदानविद्यावेतनाच्या 25% पर्यंत
कमाल सरकारी मदत₹1,500 प्रतिमहिना₹1,500 प्रतिमहिना
आर्थिक मदतीची पद्धतजुन्या व्यवस्थेनुसारथेट DBT द्वारे उमेदवाराच्या खात्यात
ऑनलाइन प्रक्रियाApprenticeship Portalसुधारित डिजिटल पोर्टल

NAPS-2 मध्ये सरकारी आर्थिक मदत थेट शिकाऊ उमेदवाराच्या बँक खात्यात जमा केली जाते. तसेच जुन्या योजनेतील Basic Training Cost च्या परताव्याची तरतूद NAPS-2 मध्ये उपलब्ध नाही.

राष्ट्रीय शिकाऊ उमेदवारी प्रोत्साहन योजनेअंतर्गत किती विद्यावेतन मिळते?

या योजनेबद्दल माहिती घेताना अनेक उमेदवारांचा सर्वात महत्त्वाचा प्रश्न असतो की प्रशिक्षणादरम्यान दर महिन्याला किती पैसे मिळतात?

NAPS-2 अंतर्गत केंद्र सरकार पात्र उमेदवाराच्या विद्यावेतनाच्या 25 टक्के रक्कम देते. मात्र सरकारी मदतीची कमाल मर्यादा प्रति उमेदवार प्रतिमहिना ₹1,500 आहे.

ही रक्कम उमेदवाराला थेट बँक खात्यात DBT पद्धतीने दिली जाते.

NAPS-2 अंतर्गत आर्थिक मदतीचे उदाहरण

समजा, एखाद्या पात्र उमेदवाराला कंपनीकडून दरमहा ₹6,000 विद्यावेतन दिले जाते.

  • कंपनीकडून मिळणारे विद्यावेतन: ₹6,000
  • सरकारी सहाय्याचा दर: 25%
  • सरकारी सहाय्य: ₹1,500

या उदाहरणात उमेदवाराला एकूण ₹6,000 विद्यावेतन मिळेल. त्यातील ₹4,500 कंपनीच्या वाट्याचे आणि ₹1,500 सरकारी सहाय्याचे असतील.

दुसरे उदाहरण पाहूया.

जर कंपनीकडून उमेदवाराला दरमहा ₹8,000 विद्यावेतन दिले जात असेल, तर त्याच्या 25 टक्के रकमेची गणना ₹2,000 होते. मात्र सरकारची कमाल मर्यादा ₹1,500 असल्यामुळे सरकारी सहाय्य ₹1,500 पर्यंतच असेल.

महत्त्वाची बाब: ₹1,500 ही सर्व उमेदवारांना मिळणारी स्वतंत्र अतिरिक्त रक्कम नाही. ती पात्रतेच्या अटी पूर्ण झाल्यावर मिळणाऱ्या सरकारी विद्यावेतन सहाय्याची कमाल मर्यादा आहे. प्रत्यक्ष देय रक्कम, करार आणि योजनेच्या लागू अटींवर अवलंबून असते.

11 सप्टेंबर 2025 पासून विद्यावेतनाच्या किमान दरात वाढ

शिकाऊ उमेदवारांना दिल्या जाणाऱ्या विद्यावेतनाच्या किमान दरात केंद्र सरकारने महत्त्वाची सुधारणा केली आहे.

केंद्र सरकारच्या 11 सप्टेंबर 2025 रोजी प्रकाशित झालेल्या राजपत्र अधिसूचनेनुसार Apprenticeship Rules मध्ये बदल करण्यात आले. त्यानुसार विविध शैक्षणिक पात्रतांनुसार किमान मासिक विद्यावेतन वाढवण्यात आले आहे.

11 सप्टेंबर 2025 पासून लागू सुधारित दर

उमेदवाराची शैक्षणिक पात्रताकिमान मासिक विद्यावेतन
5 वी ते 9 वी उत्तीर्ण₹6,800
10 वी उत्तीर्ण₹8,200
12 वी उत्तीर्ण₹9,600
राष्ट्रीय किंवा राज्य प्रमाणपत्रधारक₹9,600
तांत्रिक व्यावसायिक प्रमाणपत्रधारक₹9,600
कोणत्याही शाखेतील डिप्लोमा धारक₹10,900
पदवीधर किंवा पदवी शिकाऊ उमेदवार₹12,300

विद्यावेतनाच्या दरांबाबत महत्त्वाच्या गोष्टी

  1. वरील रक्कम ही पात्रतेनुसार लागू होणारी किमान मासिक विद्यावेतनाची रक्कम आहे.
  2. कंपनी किंवा आस्थापना यापेक्षा जास्त विद्यावेतन देऊ शकते.
  3. सरकारी सहाय्याची मर्यादा स्वतंत्रपणे लागू होते.
  4. प्रत्येक उमेदवाराला ₹12,300 मिळेल असे नाही. विद्यावेतन त्याच्या पात्रतेनुसार आणि संबंधित ट्रेडच्या अभ्यासक्रमानुसार निश्चित होते.
  5. उमेदवाराने प्रशिक्षण करारामध्ये नमूद केलेल्या अटी तपासणे आवश्यक आहे.

उदाहरणार्थ, पदवीधर उमेदवारासाठी लागू किमान विद्यावेतन ₹12,300 असेल, तर त्याच्या 25 टक्के रकमेची गणना ₹3,075 होते. परंतु NAPS-2 अंतर्गत सरकारी मदत कमाल ₹1,500 प्रतिमहिना असल्यामुळे त्यापेक्षा जास्त सरकारी मदत मिळत नाही.

म्हणूनच विद्यावेतनाची संपूर्ण रक्कम आणि सरकारी सहाय्य या दोन वेगळ्या गोष्टी आहेत, हे लक्षात ठेवणे आवश्यक आहे.

राष्ट्रीय शिकाऊ उमेदवारी प्रोत्साहन योजनेसाठी पात्रता निकष

या योजनेचा लाभ घेण्यासाठी उमेदवाराने काही आवश्यक अटी पूर्ण करणे गरजेचे आहे.

पात्रता ही संबंधित ट्रेड, प्रशिक्षणाचा प्रकार, शैक्षणिक पात्रता आणि Apprentices Act अंतर्गत लागू नियमांनुसार निश्चित होते.

1. उमेदवाराचे किमान वय

शिकाऊ उमेदवारीसाठी सर्वसाधारणपणे किमान वय 14 वर्षे असणे आवश्यक आहे.

मात्र धोकादायक व्यवसाय किंवा उद्योगांमध्ये प्रशिक्षणासाठी किमान वय 18 वर्षे आवश्यक असते.

2. कमाल वयोमर्यादा

NAPS-2 अंतर्गत सरकारी विद्यावेतन सहाय्य मिळवण्यासाठी पोर्टलवर नोंदणी करताना उमेदवाराचे कमाल वय 35 वर्षे असण्याची अट लागू आहे.

ज्या आस्थापना सरकारी विद्यावेतन सहाय्य न घेता उमेदवारांना प्रशिक्षण देतात, त्यांच्यासाठी Apprentices Act, 1961 मधील लागू वयोमर्यादा विचारात घेतली जाते.

3. शैक्षणिक पात्रता

उमेदवाराला निवडलेल्या ट्रेडनुसार आवश्यक शैक्षणिक पात्रता असणे गरजेचे आहे.

उदाहरणार्थ:

  • 5 वी ते 9 वी उत्तीर्ण उमेदवारांसाठी पात्र ट्रेड.
  • 10 वी उत्तीर्ण उमेदवारांसाठी संबंधित प्रशिक्षण.
  • 12 वी उत्तीर्ण उमेदवारांसाठी पात्र व्यवसाय.
  • ITI उत्तीर्ण उमेदवारांसाठी तांत्रिक ट्रेड.
  • डिप्लोमा धारकांसाठी टेक्निशियन प्रशिक्षण.
  • पदवीधरांसाठी ग्रॅज्युएट अप्रेंटिसशिप.

काही ट्रेडसाठी विशिष्ट विषय, तांत्रिक ज्ञान किंवा शारीरिक पात्रता आवश्यक असू शकते.

4. आधार क्रमांक किंवा मान्य ओळख

ऑनलाइन उमेदवार नोंदणीसाठी आधार किंवा पोर्टलने स्वीकारलेला Unique Identification Number आवश्यक असतो. DBT साठी बँक खाते आणि त्यासंबंधी आवश्यक पडताळणी पूर्ण असणे गरजेचे आहे.

5. प्रशिक्षण करार

उमेदवार आणि कंपनी यांच्यात ऑनलाइन अप्रेंटिसशिप करार तयार होणे आवश्यक आहे. करारामध्ये प्रशिक्षणाचा कालावधी, ट्रेड, विद्यावेतन आणि इतर अटी नमूद असतात.

6. योग्य प्रशिक्षण संधी

उमेदवाराने योजनेच्या नियमांनुसार नोंदणीकृत आस्थापनेतील पात्र शिकाऊ उमेदवारीची संधी निवडणे आवश्यक आहे.

केवळ कंपनीत काम सुरू केले म्हणून NAPS-2 चा लाभ आपोआप मिळत नाही. संबंधित नोंदणी, करार मंजुरी आणि इतर प्रक्रिया पूर्ण झालेल्या असणे आवश्यक आहे.

कोणत्या उमेदवारांना राष्ट्रीय शिकाऊ उमेदवारी योजनेचा फायदा होऊ शकतो?

ही योजना विविध शैक्षणिक पार्श्वभूमी असलेल्या उमेदवारांसाठी उपयुक्त ठरू शकते.

1. ITI उत्तीर्ण उमेदवार

इलेक्ट्रिशियन, फिटर, वेल्डर, टर्नर, मशीन ऑपरेटर, मेकॅनिक यांसारख्या ट्रेडमधील ITI उत्तीर्ण उमेदवारांना प्रत्यक्ष उद्योगात प्रशिक्षण घेता येते.

2. डिप्लोमा धारक

मेकॅनिकल, इलेक्ट्रिकल, सिव्हिल, कॉम्प्युटर आणि इलेक्ट्रॉनिक्स क्षेत्रातील डिप्लोमा धारकांना संबंधित तांत्रिक काम शिकण्याची संधी मिळू शकते.

3. पदवीधर उमेदवार

B.A., B.Com., B.Sc., BCA, BBA, B.E., B.Tech. किंवा इतर पदवी पूर्ण केलेले उमेदवार त्यांच्या पात्रतेनुसार ग्रॅज्युएट अप्रेंटिसशिपच्या संधी शोधू शकतात.

4. बारावी उत्तीर्ण तरुण

बारावी पूर्ण केल्यानंतर नोकरीचा अनुभव मिळवू इच्छिणाऱ्या तरुणांसाठी पात्र ट्रेडमध्ये अप्रेंटिसशिप उपयुक्त ठरू शकते.

5. कौशल्य प्रशिक्षण पूर्ण केलेले उमेदवार

सरकारी किंवा मान्यताप्राप्त कौशल्य प्रशिक्षण कार्यक्रमांतून विशिष्ट कौशल्य प्राप्त केलेल्या उमेदवारांना पात्र ट्रेडमध्ये पुढील प्रशिक्षण घेता येऊ शकते.

6. पहिली नोकरी शोधणारे तरुण

ज्यांना फ्रेशर म्हणून नोकरी मिळण्यात अडचणी येतात, त्यांच्यासाठी प्रत्यक्ष कामाचा अनुभव मिळवण्याचा हा एक पर्याय आहे.

राष्ट्रीय शिकाऊ उमेदवारी योजनेअंतर्गत कोणत्या क्षेत्रांत प्रशिक्षण मिळते?

NAPS-2 अंतर्गत विविध उद्योग आणि व्यवसायांमध्ये शिकाऊ उमेदवारीच्या संधी उपलब्ध असतात. प्रशिक्षणाची उपलब्धता संबंधित कंपन्या, ट्रेड, राज्य आणि त्या वेळच्या रिक्त जागांवर अवलंबून असते.

प्रमुख क्षेत्रे पुढीलप्रमाणे आहेत.

1. ऑटोमोबाईल क्षेत्र

ऑटोमोबाईल उद्योगात वाहनांचे उत्पादन, असेंब्ली, गुणवत्ता तपासणी आणि देखभाल यांसारख्या कामांचे प्रशिक्षण मिळू शकते.

संभाव्य प्रशिक्षण ट्रेड:

  • ऑटोमोबाईल टेक्निशियन
  • मेकॅनिक मोटर व्हेईकल
  • मशीन ऑपरेटर
  • वाहन गुणवत्ता तपासणी
  • इलेक्ट्रिकल आणि इलेक्ट्रॉनिक्स मेंटेनन्स

2. IT आणि संगणक क्षेत्र

संगणक आणि माहिती तंत्रज्ञान क्षेत्रात करिअर करू इच्छिणाऱ्या उमेदवारांसाठी विविध संधी असू शकतात.

संभाव्य प्रशिक्षण ट्रेड:

  • संगणक ऑपरेटर
  • प्रोग्रामिंग असिस्टंट
  • डेटा एंट्री ऑपरेटर
  • IT सपोर्ट असिस्टंट
  • नेटवर्किंग सपोर्ट
  • सॉफ्टवेअर संबंधित सहाय्यक कामे

उमेदवाराने संबंधित पदासाठी आवश्यक संगणकीय ज्ञान आणि शैक्षणिक पात्रता तपासावी.

3. इलेक्ट्रिकल आणि इलेक्ट्रॉनिक्स क्षेत्र

या क्षेत्रात विद्युत उपकरणे, इलेक्ट्रॉनिक सर्किट, वायरिंग, मशीन देखभाल आणि औद्योगिक उपकरणांचे प्रशिक्षण मिळू शकते.

संभाव्य ट्रेड:

  • इलेक्ट्रिशियन
  • इलेक्ट्रॉनिक्स मेकॅनिक
  • वायरमन
  • इन्स्ट्रुमेंट मेकॅनिक
  • मेंटेनन्स टेक्निशियन

4. उत्पादन आणि मॅन्युफॅक्चरिंग क्षेत्र

उत्पादन क्षेत्रामध्ये कारखान्यांतील प्रत्यक्ष कामकाज शिकण्याची संधी मिळते.

प्रशिक्षणाचे विषय:

  • मशीन ऑपरेशन
  • उत्पादन प्रक्रिया
  • गुणवत्ता नियंत्रण
  • पॅकिंग आणि असेंब्ली
  • औद्योगिक सुरक्षा
  • मशीन देखभाल

5. बँकिंग आणि वित्तीय सेवा

बँकिंग व वित्तीय सेवा क्षेत्रात पात्रतेनुसार प्रशासकीय सहाय्य, ग्राहक सेवा, कार्यालयीन कामकाज आणि आर्थिक सेवांशी संबंधित प्रशिक्षण संधी उपलब्ध असू शकतात.

6. रिटेल आणि विक्री क्षेत्र

रिटेल क्षेत्रात ग्राहकांशी संवाद साधणे, बिलिंग, स्टॉक व्यवस्थापन, उत्पादनांची माहिती देणे आणि विक्री व्यवस्थापन शिकता येते.

7. लॉजिस्टिक्स आणि वेअरहाउसिंग

या क्षेत्रात मालाची साठवणूक, वाहतूक नियोजन, इन्व्हेंटरी व्यवस्थापन, पॅकिंग आणि डिस्पॅच प्रक्रिया यांचे प्रशिक्षण मिळू शकते.

8. हॉस्पिटॅलिटी आणि पर्यटन

हॉटेल व्यवस्थापन, ग्राहक सेवा, फूड सर्व्हिस, फ्रंट ऑफिस आणि पर्यटनाशी संबंधित पात्र प्रशिक्षण संधी उपलब्ध असू शकतात.

भारत सरकारच्या माहितीनुसार NAPS-2 अंतर्गत ऑटोमोबाईल, IT-ITeS, इलेक्ट्रॉनिक्स, रिटेल आणि उत्पादन क्षेत्रांसह अनेक क्षेत्रांमध्ये अप्रेंटिसशिप राबवली जाते.

राष्ट्रीय शिकाऊ उमेदवारी प्रोत्साहन योजनेचे फायदे

या योजनेमुळे उमेदवारांना आर्थिक सहाय्याबरोबरच व्यावसायिक कौशल्ये विकसित करण्याची संधी मिळते.

1. प्रशिक्षणादरम्यान विद्यावेतन

प्रशिक्षण घेत असताना उमेदवाराला ठरावीक विद्यावेतन मिळते. त्यामुळे स्वतःच्या दैनंदिन खर्चासाठी काही प्रमाणात आर्थिक मदत होते.

2. प्रत्यक्ष कामाचा अनुभव

केवळ पुस्तकी ज्ञान मिळवण्यापेक्षा कंपनीमध्ये प्रत्यक्ष काम केल्यामुळे उमेदवाराला व्यावसायिक वातावरणाची ओळख होते.

उदाहरणार्थ, ITI मध्ये इलेक्ट्रिकल विषय शिकलेल्या उमेदवाराला प्रत्यक्ष कारखान्यात इलेक्ट्रिकल उपकरणांची देखभाल कशी केली जाते, हे शिकता येते.

3. रोजगार मिळण्याची क्षमता वाढते

कंपन्यांना कामाचा अनुभव असलेल्या उमेदवारांची आवश्यकता असते. अप्रेंटिसशिपमुळे उमेदवाराच्या रेझ्युमेमध्ये संबंधित कामाचा अनुभव जोडला जातो.

4. नवीन तंत्रज्ञान शिकण्याची संधी

उद्योगांमध्ये वापरल्या जाणाऱ्या आधुनिक मशीन, उपकरणे, सॉफ्टवेअर आणि कामाच्या पद्धती समजून घेता येतात.

5. व्यावसायिक शिस्त विकसित होते

वेळेचे नियोजन, टीमवर्क, कामाची जबाबदारी, संवाद कौशल्य आणि समस्या सोडवण्याची क्षमता विकसित होण्यास मदत होते.

6. मोठ्या कंपन्यांमध्ये काम शिकण्याची संधी

पोर्टलवर नोंदणीकृत विविध आस्थापनांमधील अप्रेंटिसशिपच्या संधी उमेदवारांना शोधता येतात.

7. भविष्यातील करिअरसाठी मार्ग तयार होतो

प्रशिक्षण पूर्ण झाल्यानंतर उमेदवार संबंधित क्षेत्रात नोकरी शोधू शकतो किंवा अधिक प्रगत कौशल्य प्रशिक्षण घेऊ शकतो.

8. MSME क्षेत्रातील संधी

लहान आणि मध्यम उद्योगांमध्ये काम करण्याची संधी मिळाल्यामुळे विविध प्रकारच्या व्यावसायिक प्रक्रियांचा अनुभव मिळू शकतो.

राष्ट्रीय शिकाऊ उमेदवारी योजनेसाठी ऑनलाइन अर्ज कसा करावा?

राष्ट्रीय शिकाऊ उमेदवारी योजनेसाठी उमेदवारांना अधिकृत Apprenticeship India Portal वर ऑनलाइन नोंदणी करता येते.

अधिकृत वेबसाइटApprenticeship India Portalकेंद्र सरकारचे अधिकृत अप्रेंटिसशिप पोर्टल

ऑनलाइन अर्ज करण्याची स्टेप-बाय-स्टेप प्रक्रिया

स्टेप 1: अधिकृत वेबसाइटला भेट द्या

सर्वप्रथम apprenticeshipindia.gov.in या अधिकृत पोर्टलला भेट द्या.

स्टेप 2: Candidate Registration निवडा

पोर्टलवरील उमेदवार नोंदणी किंवा Candidate Registration पर्याय निवडा. नवीन उमेदवार म्हणून आवश्यक माहिती भरा.

स्टेप 3: वैयक्तिक माहिती भरा

नाव, जन्मतारीख, मोबाईल क्रमांक, ई-मेल, ओळख तपशील आणि पत्त्याची माहिती भरा. पोर्टलवर उपलब्ध असलेली ओळख पडताळणी प्रक्रिया पूर्ण करा.

स्टेप 4: शैक्षणिक माहिती भरा

दहावी, बारावी, ITI, डिप्लोमा किंवा पदवीची माहिती संबंधित पात्रतेनुसार नोंदवा.

स्टेप 5: अप्रेंटिसशिपच्या संधी शोधा

तुमच्या शिक्षणानुसार ट्रेड, कंपनी, उद्योग, स्थान आणि उपलब्ध जागा शोधा. पात्रतेशी जुळणाऱ्या संधींची निवड करा.

स्टेप 6: अर्ज सबमिट करा

निवडलेल्या आस्थापनेच्या संधीसाठी ऑनलाइन अर्ज करा. आवश्यक असल्यास मुलाखत किंवा निवड प्रक्रियेला उपस्थित राहा.

स्टेप 7: ऑफर स्वीकारून करार पूर्ण करा

कंपनीकडून ऑफर मिळाल्यानंतर अटी तपासा. ऑफर स्वीकारून ऑनलाइन Apprenticeship Contract तयार आणि मंजूर करून घ्या.

स्टेप 8: प्रशिक्षण सुरू करा

करारानुसार प्रशिक्षण सुरू करा. उपस्थिती, कामाची नोंद आणि विद्यावेतनाशी संबंधित तपशील व्यवस्थित ठेवा.

पोर्टलवर उमेदवार नोंदणी, आस्थापना नोंदणी, करार मंजुरी आणि प्रशिक्षणाशी संबंधित प्रक्रिया डिजिटल पद्धतीने उपलब्ध आहेत.

ऑनलाइन अर्जासाठी आवश्यक कागदपत्रे

अर्ज करण्यापूर्वी आवश्यक कागदपत्रे आणि माहिती तयार ठेवणे फायदेशीर ठरते.

उमेदवारासाठी सामान्यतः पुढील कागदपत्रे किंवा तपशील आवश्यक असू शकतात:

  1. आधार कार्ड किंवा पोर्टलने स्वीकारलेला ओळख क्रमांक.
  2. मोबाईल क्रमांक.
  3. ई-मेल आयडी.
  4. पासपोर्ट आकाराचा फोटो, मागितल्यास.
  5. दहावीचे गुणपत्रक.
  6. बारावीचे गुणपत्रक, लागू असल्यास.
  7. ITI प्रमाणपत्र, लागू असल्यास.
  8. डिप्लोमा प्रमाणपत्र, लागू असल्यास.
  9. पदवीचे प्रमाणपत्र किंवा गुणपत्रक, लागू असल्यास.
  10. बँक खाते तपशील.
  11. बँक पासबुक किंवा खात्याचा पुरावा, आवश्यक असल्यास.
  12. पत्त्याचा पुरावा, मागितल्यास.
  13. संबंधित ट्रेडसाठी आवश्यक इतर प्रमाणपत्रे.

टीप: सर्व उमेदवारांना वरील प्रत्येक कागदपत्र आवश्यक असेलच असे नाही. संबंधित ट्रेड, पोर्टलवरील सूचना आणि नियोक्त्याच्या मागणीनुसार कागदपत्रे बदलू शकतात.

NAPS-2 अंतर्गत बँक खात्यात पैसे कसे जमा होतात?

या योजनेतील आर्थिक मदत DBT म्हणजेच Direct Benefit Transfer पद्धतीने दिली जाते.

यामध्ये कंपनी आणि सरकार या दोघांची भूमिका वेगवेगळी असते.

DBT प्रक्रियेचे टप्पे

  1. उमेदवार आणि कंपनी यांच्यात अप्रेंटिसशिप करार मंजूर होतो.
  2. उमेदवार कंपनीमध्ये प्रशिक्षण सुरू करतो.
  3. कंपनी करारानुसार आपला विद्यावेतनाचा हिस्सा उमेदवाराला देते.
  4. कंपनीकडून विद्यावेतनाचा हिस्सा दिल्याची आवश्यक पुष्टी केली जाते.
  5. पात्रता आणि इतर आवश्यक पडताळणी पूर्ण झाल्यानंतर सरकारी सहाय्याची प्रक्रिया केली जाते.
  6. मंजूर सरकारी हिस्सा उमेदवाराच्या बँक खात्यात DBT द्वारे जमा होतो.

NAPS-2 च्या मार्गदर्शक सूचनांनुसार आस्थापनेने किमान 75 टक्के विद्यावेतनाचा हिस्सा द्यायचा असतो आणि सरकारी हिस्सा पात्रतेनुसार कमाल ₹1,500 पर्यंत असतो.

DBT पैसे जमा होण्यास विलंब झाल्यास काय करावे?

जर सरकारी विद्यावेतन सहाय्य खात्यात जमा झाले नसेल, तर पुढील बाबी तपासा:

  • तुमचा अप्रेंटिसशिप करार मंजूर झाला आहे का?
  • कंपनीने विद्यावेतनाचा स्वतःचा हिस्सा दिला आहे का?
  • कंपनीने पोर्टलवर आवश्यक पेमेंटची पुष्टी केली आहे का?
  • तुमचे बँक खाते तपशील योग्य आहेत का?
  • DBT साठी आवश्यक पडताळणी पूर्ण आहे का?
  • पोर्टलवर तुमच्या प्रशिक्षणाची स्थिती योग्य दिसते का?

समस्या कायम असल्यास प्रथम कंपनीच्या अप्रेंटिसशिप समन्वयकाशी संपर्क साधा. त्यानंतर अधिकृत पोर्टलवरील उपलब्ध मदत किंवा संबंधित अधिकाऱ्यांशी संपर्क साधा.

कंपन्या आणि MSME उद्योगांसाठी NAPS-2 चे फायदे

ही योजना केवळ तरुणांसाठीच नाही, तर प्रशिक्षण देणाऱ्या उद्योगांसाठीही उपयुक्त आहे.

विशेषतः लहान आणि मध्यम उद्योगांना आवश्यक कौशल्य असलेले कर्मचारी तयार करण्यासाठी अप्रेंटिसशिपचा फायदा होऊ शकतो.

1. प्रशिक्षित कर्मचारी तयार करण्याची संधी

प्रत्येक कंपनीच्या कामकाजाची पद्धत वेगळी असते. त्यामुळे बाहेरून कर्मचारी नियुक्त करण्यापेक्षा स्वतःच्या गरजेनुसार शिकाऊ उमेदवारांना प्रशिक्षण देता येते.

2. विद्यावेतन खर्चात सरकारी सहाय्य

पात्र आस्थापनांमधील पात्र अप्रेंटिससाठी केंद्र सरकार विद्यावेतनाच्या 25 टक्क्यांपर्यंत, कमाल ₹1,500 प्रतिमहिना मदत देते. ही रक्कम थेट उमेदवाराच्या खात्यात जाते.

3. MSME उद्योगांना विशेष प्रोत्साहन

छोट्या उद्योगांकडे मोठ्या कंपन्यांप्रमाणे प्रशिक्षणासाठी स्वतंत्र व्यवस्था नसू शकते. अशा उद्योगांना अप्रेंटिसशिप कार्यक्रम राबवण्यासाठी मदत मिळू शकते.

4. योग्य उमेदवार निवडण्याची संधी

प्रशिक्षणादरम्यान उमेदवाराची काम करण्याची क्षमता, शिस्त आणि शिकण्याची तयारी समजते. भविष्यात कंपनीच्या आवश्यकतेनुसार रोजगाराची ऑफर देण्याचा विचार करता येतो.

5. उद्योग आणि कौशल्य विकास यांच्यात समन्वय

अप्रेंटिसशिपमुळे उद्योगांमधील प्रत्यक्ष कामाच्या गरजा आणि उमेदवारांचे कौशल्य यांच्यातील अंतर कमी करण्यास मदत होते.

कंपनीने नोंदणी कशी करावी?

कंपनी किंवा आस्थापनेने पुढील सामान्य प्रक्रिया पूर्ण करावी:

  1. अधिकृत Apprenticeship India Portal उघडावे.
  2. Register as Establishment हा पर्याय निवडावा.
  3. संस्थेची अधिकृत माहिती भरावी.
  4. PAN आणि अधिकृत प्रतिनिधीची माहिती द्यावी.
  5. लागू असल्यास Udyam Registration, GST, EPFO किंवा ESIC तपशील द्यावेत.
  6. बँक खाते आणि इतर आवश्यक कागदपत्रे सादर करावीत.
  7. आवश्यक पडताळणी पूर्ण करावी.
  8. ट्रेड आणि प्रशिक्षणाच्या जागा निश्चित कराव्यात.
  9. उमेदवारांची निवड करून ऑनलाइन करार प्रक्रिया पूर्ण करावी.

महाराष्ट्र शासनाच्या सूक्ष्म, लघु व मध्यम उपक्रम आयुक्तालयाच्या माहितीनुसारही NAPS-2 अंतर्गत आस्थापनांसाठी ऑनलाइन नोंदणी आणि पात्रतेनुसार विद्यावेतन सहाय्याची तरतूद आहे.

राष्ट्रीय शिकाऊ उमेदवारी योजना आणि प्रधानमंत्री कौशल विकास योजना यामधील फरक

अनेक उमेदवारांना NAPS आणि प्रधानमंत्री कौशल विकास योजना (PMKVY) या दोन्ही योजनांबाबत संभ्रम असतो.

दोन्ही योजनांचा उद्देश कौशल्य विकास आणि रोजगारक्षमता वाढवणे हा असला, तरी त्यांची प्रशिक्षण पद्धत वेगळी आहे.

मुद्दाNAPS-2PMKVY
मुख्य उद्देशउद्योगातील अप्रेंटिसशिपकौशल्य प्रशिक्षण
प्रशिक्षण पद्धतप्रत्यक्ष उद्योगातील काममान्यताप्राप्त प्रशिक्षण केंद्र किंवा लागू प्रशिक्षण व्यवस्था
प्रशिक्षणाचा आधारApprentices Act अंतर्गत करारसंबंधित कौशल्य प्रशिक्षण कार्यक्रम
विद्यावेतनपात्रतेनुसार अप्रेंटिसशिप विद्यावेतनकार्यक्रमाच्या नियमांनुसार
उद्योगातील अनुभवप्रशिक्षणाचा महत्त्वाचा भागकोर्सच्या स्वरूपानुसार

दोन्ही योजनांचा वापर करिअरच्या वेगवेगळ्या टप्प्यांवर उपयुक्त ठरू शकतो.

NAPS-2 आणि NATS यांच्यातील फरक

NAPS-2 आणि NATS म्हणजेच National Apprenticeship Training Scheme या दोन वेगळ्या अप्रेंटिसशिप योजना आहेत.

NAPS-2 ही कौशल्य विकास आणि उद्योजकता मंत्रालयाशी संबंधित आहे. NATS ही शिक्षण मंत्रालयाच्या अंतर्गत राबवली जाणारी स्वतंत्र प्रशिक्षण योजना आहे.

सामान्यतः NATS मध्ये पदवीधर, डिप्लोमा आणि संबंधित पात्रता असलेल्या विद्यार्थ्यांसाठी संधी असतात. NAPS-2 मध्ये विविध शैक्षणिक पात्रतांनुसार designated आणि optional trades मध्ये प्रशिक्षण घेण्याच्या संधी उपलब्ध होऊ शकतात.

त्यामुळे अर्ज करताना दोन्ही योजनांच्या पात्रता आणि पोर्टलची स्वतंत्र माहिती तपासणे आवश्यक आहे.

शिकाऊ उमेदवारी प्रशिक्षणाचा कालावधी किती असतो?

प्रशिक्षणाचा कालावधी निवडलेल्या ट्रेड, अभ्यासक्रम आणि लागू अप्रेंटिसशिप नियमांवर अवलंबून असतो.

प्रत्येक ट्रेडसाठी प्रशिक्षणाचा कालावधी समान नसतो. काही ट्रेडमध्ये तुलनेने कमी कालावधीचे प्रशिक्षण असू शकते, तर काही तांत्रिक किंवा प्रगत ट्रेडमध्ये अधिक कालावधी लागू शकतो.

अर्ज करण्यापूर्वी पुढील माहिती तपासा:

  • प्रशिक्षण किती महिन्यांचे आहे?
  • प्रशिक्षणाची सुरुवात आणि समाप्ती तारीख कोणती?
  • आठवड्यातून किती दिवस प्रशिक्षण असेल?
  • प्रशिक्षणाचे प्रत्यक्ष कामाचे तास किती आहेत?
  • साप्ताहिक सुट्टी कोणती?
  • प्रशिक्षणादरम्यान कोणती कामे शिकवली जातील?
  • विद्यावेतन कोणत्या तारखेला मिळेल?
  • प्रशिक्षण पूर्ण झाल्यानंतर प्रमाणपत्र मिळेल का?

या प्रश्नांची उत्तरे मिळाल्यानंतरच उमेदवारी स्वीकारणे अधिक योग्य ठरते.

अप्रेंटिसशिप प्रशिक्षण पूर्ण केल्यानंतर काय मिळते?

प्रशिक्षण पूर्ण झाल्यानंतर उमेदवाराला त्याच्या प्रशिक्षणाच्या स्वरूपानुसार आणि लागू नियमांनुसार प्रमाणपत्र किंवा प्रशिक्षण पूर्ण झाल्याची नोंद मिळू शकते.

त्यामुळे पुढील फायदे होऊ शकतात:

  1. संबंधित क्षेत्रातील प्रत्यक्ष कामाचा अनुभव.
  2. व्यावसायिक कौशल्यांची ओळख.
  3. प्रशिक्षण पूर्ण केल्याचा पुरावा.
  4. पुढील नोकरीसाठी रेझ्युमेमध्ये अनुभव जोडण्याची संधी.
  5. त्याच उद्योगात किंवा इतर कंपन्यांमध्ये नोकरी शोधण्याचा आधार.
  6. पुढील कौशल्य प्रशिक्षण घेण्यासाठी उपयुक्त पार्श्वभूमी.

मात्र प्रशिक्षण पूर्ण झाल्यानंतर कायमस्वरूपी नोकरी मिळण्याची हमी नसते. कंपनीकडे रिक्त पदे असणे आणि उमेदवाराची कामगिरी यावर पुढील रोजगार अवलंबून असू शकतो.

महाराष्ट्रातील तरुणांसाठी राष्ट्रीय शिकाऊ उमेदवारी योजनेचे महत्त्व

महाराष्ट्रामध्ये मुंबई, पुणे, नाशिक, छत्रपती संभाजीनगर, नागपूर, कोल्हापूर, सातारा आणि इतर औद्योगिक भागांमध्ये विविध प्रकारचे उद्योग आहेत.

ऑटोमोबाईल, इंजिनिअरिंग, इलेक्ट्रॉनिक्स, उत्पादन, IT, लॉजिस्टिक्स आणि सेवा क्षेत्रांमध्ये प्रशिक्षित मनुष्यबळाची आवश्यकता असते.

त्यामुळे महाराष्ट्रातील तरुणांसाठी NAPS-2 ही प्रशिक्षणाची उपयुक्त संधी ठरू शकते.

पुणे आणि पिंपरी-चिंचवड परिसर

या भागात ऑटोमोबाईल, इंजिनिअरिंग, उत्पादन आणि IT क्षेत्राशी संबंधित उद्योग आहेत. मेकॅनिकल, इलेक्ट्रिकल, इलेक्ट्रॉनिक्स आणि संगणक क्षेत्रातील उमेदवारांनी संबंधित ट्रेडच्या संधी शोधाव्यात.

नाशिक परिसर

उत्पादन, ऑटोमोबाईल, अभियांत्रिकी आणि इतर औद्योगिक क्षेत्रांमध्ये प्रशिक्षणाच्या संधी शोधता येऊ शकतात.

मुंबई आणि ठाणे परिसर

बँकिंग, सेवा, लॉजिस्टिक्स, रिटेल, उत्पादन आणि IT क्षेत्रातील पात्र अप्रेंटिसशिप संधींचा शोध घेता येतो.

नागपूर परिसर

उत्पादन, अभियांत्रिकी, लॉजिस्टिक्स आणि इतर औद्योगिक क्षेत्रांमध्ये संबंधित प्रशिक्षणाच्या संधी तपासता येतात.

छत्रपती संभाजीनगर परिसर

औद्योगिक उत्पादन, ऑटोमोबाईल आणि तांत्रिक क्षेत्रातील उमेदवारांना त्यांच्या पात्रतेनुसार प्रशिक्षणाच्या संधी शोधता येतात.

महत्त्वाचे: वरील शहरांमध्ये विशिष्ट कंपनीत सध्या जागा उपलब्ध आहे, असा याचा अर्थ नाही. प्रत्यक्ष रिक्त जागा आणि अर्जाची अंतिम तारीख अधिकृत पोर्टलवर तपासावी.

अप्रेंटिसशिपची संधी शोधताना कोणत्या गोष्टी लक्षात ठेवाव्यात?

योग्य कंपनी निवडणे हे अर्ज करण्याइतकेच महत्त्वाचे आहे.

1. आपल्या शिक्षणाशी संबंधित ट्रेड निवडा

तुम्ही ITI इलेक्ट्रिशियन केले असेल, तर इलेक्ट्रिकल क्षेत्रातील संधींना प्राधान्य द्या. BCA केले असेल, तर पात्रतेनुसार IT किंवा संगणक क्षेत्रातील प्रशिक्षण शोधा.

2. कंपनीची माहिती तपासा

कंपनीचे नाव, कामकाज, प्रशिक्षणाची जागा आणि अधिकृत नोंदणी यांची माहिती तपासा.

3. विद्यावेतनाची रक्कम स्पष्ट करून घ्या

कंपनीकडून किती रक्कम दिली जाणार आहे आणि सरकारी DBT सहाय्य किती लागू होऊ शकते, याची माहिती घ्या.

4. प्रशिक्षण करार वाचा

प्रशिक्षण सुरू करण्यापूर्वी करारातील अटी समजून घ्या. प्रशिक्षणाचा कालावधी, कामाचे स्वरूप, विद्यावेतन आणि करार समाप्तीच्या अटी तपासा.

5. प्रवास आणि राहण्याचा खर्च लक्षात घ्या

कंपनी घरापासून दूर असल्यास प्रवास आणि राहण्याचा खर्च विचारात घ्या. केवळ जास्त विद्यावेतन पाहून कंपनी निवडू नका.

6. प्रशिक्षणाची गुणवत्ता तपासा

तुम्हाला प्रत्यक्ष काम शिकवले जाणार आहे का, प्रशिक्षक उपलब्ध आहेत का आणि संबंधित क्षेत्रातील कौशल्य विकसित होणार आहे का, याची माहिती घ्या.

7. भविष्यातील संधींचा विचार करा

तुमच्या करिअरच्या ध्येयाशी संबंधित प्रशिक्षण निवडल्यास त्याचा भविष्यात अधिक उपयोग होऊ शकतो.

राष्ट्रीय शिकाऊ उमेदवारी योजनेबाबत सामान्य गैरसमज

योजनेची माहिती घेताना काही चुकीच्या समजुती निर्माण होतात. त्या दूर करणे आवश्यक आहे.

गैरसमज 1: सरकार प्रत्येकाला ₹1,500 अतिरिक्त देते

वस्तुस्थिती: ₹1,500 ही सरकारी सहाय्याची कमाल मर्यादा आहे. पात्रतेनुसार प्रत्यक्ष सहाय्य 25 टक्क्यांच्या गणनेवर अवलंबून असते.

गैरसमज 2: ही योजना कायमस्वरूपी नोकरी देते

वस्तुस्थिती: ही अप्रेंटिसशिप प्रशिक्षण योजना आहे. प्रशिक्षण पूर्ण झाल्यानंतर कायमस्वरूपी नोकरी मिळण्याची हमी नाही.

गैरसमज 3: फक्त ITI उमेदवार अर्ज करू शकतात

वस्तुस्थिती: विविध शैक्षणिक पात्रता आणि ट्रेडनुसार उमेदवारांना संधी मिळू शकतात.

गैरसमज 4: अर्ज केल्यानंतर लगेच पैसे मिळतात

वस्तुस्थिती: नोंदणी, निवड, करार मंजुरी, प्रशिक्षण आणि विद्यावेतन देयकाच्या पडताळणीसारख्या प्रक्रिया पूर्ण कराव्या लागतात.

गैरसमज 5: कोणत्याही खासगी संस्थेत प्रशिक्षण घेतल्यास सरकारी मदत मिळते

वस्तुस्थिती: संबंधित आस्थापना, प्रशिक्षण, करार आणि उमेदवाराने योजनेच्या अटी पूर्ण करणे आवश्यक आहे.

गैरसमज 6: प्रशिक्षणासाठी एजंटला पैसे देणे बंधनकारक आहे

वस्तुस्थिती: अधिकृत पोर्टलवर उमेदवार नोंदणी आणि अर्ज प्रक्रिया उपलब्ध आहे. केवळ सरकारी योजना मिळवून देण्याच्या नावाखाली पैसे मागणाऱ्या व्यक्तींपासून सावध राहा.

राष्ट्रीय शिकाऊ उमेदवारी योजनेतील सामान्य चुका आणि त्या कशा टाळाव्यात?

अनेक उमेदवार ऑनलाइन नोंदणी करताना किंवा प्रशिक्षणाची निवड करताना चुका करतात.

चुकीची वैयक्तिक माहिती भरणे

नाव, जन्मतारीख किंवा शैक्षणिक माहिती चुकीची भरल्यास पडताळणीमध्ये अडचण येऊ शकते.

उपाय: अर्ज सबमिट करण्यापूर्वी सर्व माहिती प्रमाणपत्रांशी जुळते का ते तपासा.

चुकीचा ट्रेड निवडणे

केवळ विद्यावेतन जास्त आहे म्हणून आपल्या शिक्षणाशी संबंध नसलेला ट्रेड निवडणे योग्य नाही.

उपाय: दीर्घकालीन करिअरचा विचार करून ट्रेड निवडा.

करार न वाचता स्वीकारणे

प्रशिक्षणाचा कालावधी, विद्यावेतन किंवा इतर अटी न समजता करार स्वीकारल्यास पुढे अडचणी येऊ शकतात.

उपाय: करारातील सर्व अटी वाचा आणि शंका असल्यास कंपनीकडून स्पष्टीकरण घ्या.

बँक तपशील चुकीचे देणे

DBT प्रक्रियेत चुकीचे खाते तपशील अडचण निर्माण करू शकतात.

उपाय: बँक खाते क्रमांक आणि इतर आवश्यक माहिती काळजीपूर्वक तपासा.

प्रशिक्षणादरम्यान अनुपस्थित राहणे

अनियमित उपस्थितीमुळे प्रशिक्षण आणि विद्यावेतन प्रक्रियेवर परिणाम होऊ शकतो.

उपाय: कंपनीच्या उपस्थिती नियमांचे पालन करा.

बनावट नोकरीच्या जाहिरातींवर विश्वास ठेवणे

काही व्यक्ती सरकारी योजनेच्या नावाखाली नोकरी किंवा निश्चित विद्यावेतनाचे आश्वासन देऊ शकतात.

उपाय: कंपनीची अधिकृत माहिती, पोर्टलवरील संधी आणि कराराची स्थिती तपासा. OTP, पासवर्ड किंवा बँकिंग गोपनीय माहिती कोणालाही देऊ नका.

NAPS-2 योजनेशी संबंधित महत्त्वाच्या अधिकृत वेबसाइट आणि संपर्क

अर्ज, पात्रता आणि प्रशिक्षणाच्या संधींसाठी अधिकृत सरकारी स्रोतांचा वापर करणे आवश्यक आहे.

वेबसाइट / संस्थाउपयोग
Apprenticeship Indiaउमेदवार नोंदणी आणि अप्रेंटिसशिप अर्ज
MSDEकौशल्य विकास मंत्रालयाची माहिती
NSDC Apprenticeshipअप्रेंटिसशिप मार्गदर्शक माहिती
DVET Maharashtraमहाराष्ट्रातील व्यावसायिक शिक्षण व प्रशिक्षण माहिती
Maharashtra MSMEमहाराष्ट्रातील MSME योजना आणि उद्योगविषयक माहिती

अप्रेंटिसशिप पोर्टलवर उपलब्ध अधिकृत मार्गदर्शक सूचना, Candidate User Manual आणि FAQ वाचून अर्ज प्रक्रिया पूर्ण करावी.

राष्ट्रीय शिकाऊ उमेदवारी प्रोत्साहन योजनेचे भविष्य आणि रोजगाराच्या संधी

भारतीय उद्योगक्षेत्रात तांत्रिक कौशल्ये आणि प्रत्यक्ष कामाचा अनुभव असलेल्या मनुष्यबळाची गरज कायम आहे. उत्पादन क्षेत्रातील आधुनिक मशीन, ऑटोमेशन, इलेक्ट्रॉनिक्स, डिजिटल सेवा आणि संगणकीय तंत्रज्ञानामुळे विविध प्रकारच्या नवीन कौशल्यांची आवश्यकता निर्माण होत आहे.

अशा परिस्थितीत अप्रेंटिसशिप प्रशिक्षणाचे महत्त्व वाढू शकते.

उद्योगाभिमुख कौशल्यांना प्राधान्य

केवळ प्रमाणपत्र मिळवण्यापेक्षा प्रत्यक्ष काम करण्याची क्षमता विकसित करणाऱ्या उमेदवारांना उद्योगांमध्ये फायदा होऊ शकतो.

MSME क्षेत्रातील प्रशिक्षण

लहान आणि मध्यम उद्योगांमध्ये प्रशिक्षणाच्या संधी वाढल्यास स्थानिक पातळीवर कुशल मनुष्यबळ विकसित करण्यास मदत होऊ शकते.

डिजिटल नोंदणी आणि पारदर्शकता

ऑनलाइन पोर्टलमुळे उमेदवार नोंदणी, करार आणि विद्यावेतन प्रक्रियेचे व्यवस्थापन अधिक सुलभ होऊ शकते.

महिला उमेदवारांसाठी संधी

तांत्रिक, प्रशासकीय, संगणक आणि सेवा क्षेत्रांमध्ये महिला उमेदवारांसाठीही पात्र अप्रेंटिसशिप संधी उपलब्ध होऊ शकतात. महिलांनी त्यांच्या शिक्षणानुसार आणि आवडीनुसार संधी शोधाव्यात.

प्रशिक्षणातून रोजगाराकडे वाटचाल

केंद्र सरकारने जुलै 2026 मध्ये प्रसिद्ध केलेल्या माहितीनुसार, NAPS च्या तृतीय-पक्ष मूल्यांकनात प्रशिक्षण पूर्ण केलेल्या सुमारे 72 टक्के अप्रेंटिसना पूर्णवेळ रोजगाराची ऑफर मिळाल्याचे नमूद करण्यात आले आहे. हा मूल्यांकन अभ्यासातील निष्कर्ष आहे; प्रत्येक उमेदवाराला नोकरी मिळण्याची हमी म्हणून त्याचा अर्थ घेऊ नये.

यावरून अप्रेंटिसशिप ही शिक्षण आणि रोजगार यांच्यातील दुवा म्हणून महत्त्वाची ठरू शकते.

राष्ट्रीय शिकाऊ उमेदवारी प्रोत्साहन योजना 2026 – वारंवार विचारले जाणारे प्रश्न (FAQs)

1. राष्ट्रीय शिकाऊ उमेदवारी प्रोत्साहन योजना म्हणजे काय?

राष्ट्रीय शिकाऊ उमेदवारी प्रोत्साहन योजना ही केंद्र सरकारची कौशल्य विकास योजना आहे. या योजनेअंतर्गत पात्र तरुणांना विविध कंपन्या आणि उद्योगांमध्ये प्रत्यक्ष कामाचे प्रशिक्षण दिले जाते. प्रशिक्षणादरम्यान त्यांना नियमानुसार विद्यावेतन मिळते.

2. NAPS-2 अंतर्गत दरमहा किती पैसे मिळतात?

NAPS-2 अंतर्गत केंद्र सरकार पात्र उमेदवाराच्या विद्यावेतनाच्या 25 टक्क्यांपर्यंत आर्थिक सहाय्य देते. सरकारी सहाय्याची कमाल मर्यादा ₹1,500 प्रतिमहिना आहे. संपूर्ण विद्यावेतनाची रक्कम उमेदवाराच्या पात्रतेनुसार आणि प्रशिक्षण करारानुसार निश्चित होते.

3. या योजनेसाठी कोण अर्ज करू शकतो?

दहावी, बारावी, ITI, डिप्लोमा किंवा पदवी उत्तीर्ण उमेदवार त्यांच्या पात्रतेनुसार अर्ज करू शकतात. काही ट्रेडसाठी वेगळी शैक्षणिक पात्रता लागू असते. सरकारी विद्यावेतन सहाय्यासाठी नोंदणीच्या वेळी कमाल वयोमर्यादा 35 वर्षे आहे.

4. राष्ट्रीय शिकाऊ उमेदवारी योजनेसाठी अर्ज कुठे करायचा?

उमेदवारांनी केंद्र सरकारच्या अधिकृत Apprenticeship India Portal वर नोंदणी करावी. त्यानंतर आपल्या पात्रतेनुसार उपलब्ध अप्रेंटिसशिपच्या संधी शोधून अर्ज करता येतो.

5. NAPS-2 अंतर्गत प्रशिक्षण पूर्ण केल्यानंतर नोकरी मिळते का?

प्रशिक्षण पूर्ण केल्यानंतर उमेदवाराला संबंधित क्षेत्रातील अनुभव मिळतो. कंपनीकडे रिक्त पदे असल्यास आणि उमेदवाराची कामगिरी योग्य असल्यास कंपनी कायमस्वरूपी नोकरीची संधी देऊ शकते. मात्र नोकरीची हमी नाही.

6. अप्रेंटिसशिप प्रशिक्षणासाठी ITI असणे आवश्यक आहे का?

नाही. सर्व ट्रेडसाठी ITI आवश्यक नाही. काही प्रशिक्षण संधी दहावी किंवा बारावी उत्तीर्ण उमेदवारांसाठी उपलब्ध असतात. डिप्लोमा आणि पदवीधर उमेदवारांसाठीही संबंधित ट्रेडनुसार संधी असतात.

7. NAPS-2 मधील सरकारी पैसे बँक खात्यात कसे जमा होतात?

सरकारी आर्थिक सहाय्य DBT म्हणजेच Direct Benefit Transfer पद्धतीने उमेदवाराच्या बँक खात्यात जमा केले जाते. त्यासाठी पात्रता, मंजूर अप्रेंटिसशिप करार आणि कंपनीकडून विद्यावेतनाचा हिस्सा दिल्याची आवश्यक पुष्टी यांसारख्या अटी पूर्ण असणे आवश्यक आहे.

8. NAPS-2 आणि NATS या एकच योजना आहेत का?

नाही. NAPS-2 आणि NATS या दोन स्वतंत्र अप्रेंटिसशिप योजना आहेत. त्यांची अंमलबजावणी करणारी मंत्रालये, पात्रता आणि प्रशिक्षणाच्या संधी वेगवेगळ्या आहेत. अर्ज करण्यापूर्वी संबंधित योजनेचे नियम तपासावेत.

निष्कर्ष – तरुणांसाठी कौशल्य आणि रोजगाराचा महत्त्वाचा मार्ग

राष्ट्रीय शिकाऊ उमेदवारी प्रोत्साहन योजना ही शिक्षण पूर्ण केलेल्या तरुणांना प्रत्यक्ष उद्योगातील कामाचा अनुभव मिळवून देणारी महत्त्वाची केंद्र सरकारी योजना आहे. विशेषतः फ्रेशर उमेदवार, ITI उत्तीर्ण विद्यार्थी, डिप्लोमा धारक आणि पदवीधर तरुणांसाठी ही योजना करिअरची सुरुवात करण्याचा एक चांगला पर्याय ठरू शकते.

NAPS-2 अंतर्गत पात्र उमेदवारांना विद्यावेतनाच्या 25 टक्क्यांपर्यंत, कमाल ₹1,500 प्रतिमहिना सरकारी आर्थिक सहाय्य मिळू शकते. याशिवाय प्रशिक्षणादरम्यान प्रत्यक्ष काम शिकण्याची, तांत्रिक कौशल्ये विकसित करण्याची आणि व्यावसायिक अनुभव मिळवण्याची संधी उपलब्ध होते.

11 सप्टेंबर 2025 पासून लागू झालेल्या सुधारित किमान विद्यावेतन दरांमुळे अप्रेंटिसशिप प्रशिक्षणाच्या आर्थिक बाबींमध्येही महत्त्वाचा बदल झाला आहे.

मात्र अर्ज करण्यापूर्वी पात्रता, वयोमर्यादा, प्रशिक्षणाचा कालावधी, विद्यावेतन, कंपनीची माहिती आणि करारातील अटी काळजीपूर्वक तपासणे आवश्यक आहे.

तुम्ही दहावी, बारावी, ITI, डिप्लोमा किंवा पदवी पूर्ण केली असेल आणि नोकरीचा अनुभव मिळवू इच्छित असाल, तर आजच अधिकृत Apprenticeship India Portal ला भेट द्या. तुमच्या शिक्षणाशी संबंधित प्रशिक्षणाच्या संधी शोधा, नोंदणी करा आणि कौशल्यपूर्ण करिअरच्या दिशेने पहिले पाऊल टाका.

सरकारी योजनांची अचूक आणि अद्ययावत माहिती मिळवण्यासाठी अधिकृत संकेतस्थळांवरील सूचना नियमितपणे तपासत राहा.

पीएम स्वनिधी योजना 2026: फेरीवाले, छोटे विक्रेते आणि हातगाडी व्यवसायिकांना ₹50,000 पर्यंत विनातारण कर्ज; पात्रता, फायदे, अर्ज प्रक्रिया आणि संपूर्ण माहिती

"इतर योजना"

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *